Startpagina Tip van de week Contacteer ons Wie zijn wij? De Hoon & Partners in de pers

Wat moet u weten als samenwonenden?

Vandaag bestaan hierover niet enkel veel vragen doch ook veel misverstanden.  We proberen hieraan enigszins te verhelpen.Wanneer in de praktijk gesproken wordt over samenwonenden, dan kunnen we hier twee categorieën in onderscheiden. Enerzijds kennen we de ‘wettelijk samenwonenden’ en de ‘niet wettelijk samenwonenden’.  De laatste categorie noemen we de feitelijk samenwonenden. De wettelijk samenwonden zijn die samenwonenden (tussen twee personen) die een schriftelijke verklaring van wettelijk samenwoning hebben overhandigd aan de ambtenaar van de burgerlijke stand van hun gemeenschappelijke woonplaats. Feitelijk samenwonenden (mogelijk tussen meerdere personen) daarentegen hebben dit niet gedaan.  Zij wonen zonder verdere plichtplegingen samen.  Een verklaring van wettelijk samenwonen creëert echter wel een aantal verplichtingen en rechten tussen hun beide.  Familieleden (bv broer en zus) kunnen ook perfect wettelijk samenwonen.  

Het antwoord is echter veelal ontkennend.  Samenwonenden erven niet automatisch van mekaar.  De successierechten daarentegen (zie verder) zijn ondertussen gelijk voor gehuwden, wettelijk samenwonenden en feitelijk samenwonenden (na één jaar ‘samenwonen’).  Maar dit betekent echter nog niet dat zij erfrechtelijk van mekaar erven !  Een misverstand dat veel ellende kan bezorgen.  Denken we maar aan het geval waarbij de ouders de relatie van dochter- of zoon lief maar niets vinden.  De kans dat zij hun wettelijke reserve (zie verder) bij het overlijden van dochter of zoon niet zullen opeisen, zal dan vermoedelijk zeer klein zijn (om niet te zeggen onbestaande).  

Ondertussen heeft onze wetgever er inderdaad voor gezorgd dat de wettelijk samenwonenden toch enigszins (beperkt) van mekaar kunnen erven.Sinds 18 mei 2007 is er een wettelijk erfrecht ingevoerd voor de langstlevende partner voor wettelijk samenwonenden.Hier overlopen we kort een aantal zaken van deze wet, tevens met enkele aandachtspunten.  Een aantal begrippen worden later nog verder verduidelijkt.Voortaan verkrijgt de langstlevende partner, zonder dat hiervoor nog een testament moet opgemaakt worden, het vruchtgebruik van de woning en van de daarin aanwezige huisraad, die tijdens het samenwonen de gemeenschappelijke verblijfplaats uitmaakte.  De opmaak van een testament is hiervoor dus niet langer noodzakelijk.Er zijn duidelijk een aantal zaken die gelijkaardig zijn zoals we die kennen voor gehuwden, maar er zijn ook een aantal belangrijke verschillen.Het belangrijke verschil met gehuwden is dat voor wettelijk samenwonenden niet voorzien werd in een reservatair erfrecht, doch slechts in een wettelijk erfrecht. Dit betekent dan ook dat het wettelijk voorziene erfrecht voor en door de wettelijk samenwonende aan de langstlevende kan ontnomen worden d.m.v. een testament of een schenking tijdens het leven.Net zoals bij gehuwden, kunnen samenwonenden via een testament of een schenking de reserve van hun ascendenten (ouders, grootouders) uitschakelen.   Hier staat dan wel tegenover dat de langstlevende een onderhoudsplicht heeft t.o.v. van deze ascendenten.  Deze onderhoudsplicht is van toepassing wanneer de overledene partner geen nakomelingen naliet en als deze ascendenten behoeftig zijn.  Wel is deze onderhoudsplicht begrensd tot de erfrechten die de ouders of grootouders  verliezen. 

Het antwoord is veelal ‘neen’, zoals hierboven reeds werd vermeld.  Ook zijn er nog bijkomende verschillen.Belangrijk te vermelden is dat de wet niet van toepassing is wanneer de langstlevende samenwonende partner een afstammeling is van de overledene partner.  Kinderen en kleinkinderen vallen hier dus uit de boot.  Dit in tegenstelling tot andere erfgenamen zoals broer, zus, oom, tante, ouder, …Het wettelijk erfrecht is enkel van toepassing voor wettelijk samenwonenden en niet voor feitelijk samenwonenden.   Feitelijk samenwonenden zullen hun heil moeten (blijven) zoeken in andere constructies (zie verder). Ook mag de vrijstelling inzake successierechten voor de gezinswoning (in Vlaanderen sinds 1 januari 2007) hiermee niet verward worden.  Trouwens deze vrijstelling van successierechten zal hier enkel genoten worden op het vruchtgebruik.  Wil men de volle eigendom laten toekomen aan de wettelijk samenwonende partner dan zal een testament alsnog van belang zijn.Het vruchtgebruik is, zoals we dit ook kennen bij gehuwden, omzetbaar in een kapitaal.