Wat is dit voor een ding… een commandverklaring? Als u anoniem wilt kopen gebruikt men al eens een zogenaamde commandverklaring. U wenst bv. uw handelszaak graag uit te breiden en u wenst het pand te kopen dat naast uw eigendom te koop staat. Als de verkoper weet dat u interesse heeft, zal de prijs mogelijk worden aangepast. U wilt dus discreet kunnen kopen. Daarom werkt u met een stroman, met andere woorden, iemand koopt in uw plaats. Bovendien moet in het compromis de volgende clausule staan: "De koper koopt voor zichzelf of voor een andere nader aan te wijzen persoon.". Dit is gebruikelijk en het zal dus niet de aandacht trekken.

Dan moet het snel gaan… Na het tekenen van het compromis moet u naar de notaris stappen. Hier verklaart u (in een authentieke akte) wie de werkelijke koper is. Meestal zijn de eerste en de definitieve koper aanwezig, maar de oorspronkelijke verkoper zeker niet. Later volgt dan nog de definitieve akte (bv. een kleine vier maanden later). De notaris moet deze commandverklaring laten registreren en dit op de eerste werkdag volgend op de ondertekening van het compromis. Als u dan weet dat het registratiekantoor om 12　uur dicht is, heeft u niet veel tijd. U kunt die commandverklaring tot 21 uur ’s avonds ook bij deurwaardersexploot betekenen, maar handig is anders… Haalt u dit strikte tijdschema niet, dan is er sprake van een wederverkoop en moeten er tweemaal registratierechten worden betaald. Een paar jaar geleden werd die regeling gewijzigd en is die korte termijn verlengd tot vijf werkdagen. Een leuke regeling voor als u iemand niet wilt laten weten dat u de eigenlijke koper bent maar hier verschalkt u de fiscus niet mee…

…. U heeft bv. nog niet het nodige officiële geld om op het ogenblik dat u het compromis gaat tekenen officieel te kunnen kopen. Uw ouders gaan u bv. nog een schenking bij notaris doen. U moet dus wat tijd winnen maar u wil toch geen leuke opportuniteit laten verloren gaan. Dan zijn er enkele opties die we u zouden kunnen aanraden zoals bv. de overdraagbare aankoopoptie. Hoe werkt dit?

Bij een optie tot aankoop is het de verkoper die er zich toe verbindt te verkopen en dit op een onherroepelijke wijze. De verkoper kan m.a.w. niet meer terug.De kandidaat-koper is daarentegen nog niet gebonden. Zorg ervoor dat deze optie overdraagbaar is. Misschien bezorgt u wel het vrij onopvallende modeldocumentje voor de optie aan de koper…waar ergens staat dat de optie overdraagbaar is, de meeste kopers zullen hier niet over vallen. Misschien zal u stroman die deze optie tekent – want dat is uiteraard de bedoeling – de verkoper wel over de brug krijgen door de optie betalend te maken. De stroman betaalt bv. 1000 EUR om de optie te krijgen. Licht uw stroman bv. binnen de 14　dagen de optie, dan wordt deze 1000 EUR in mindering gebracht van de aankoopsom. Anders is hij/u zijn geld kwijt. Uw stroman zegt dat hij voor zo een belangrijke aankoop nog wat bedenktijd wenst. In deze tijd die u wint kan u ervoor zorgen dat u al tenminste ergens het geld officieel hebt voor de betaling van bv. het voorschot. Ja gaat het over een villa van 1.000.000 EUR dan is het toch 100.000 EUR.

Ondertussen wordt de optie aan u overgedragen door de stroman. En daar verschijnt u plotseling breed glimlachend op het toneel. U bent de koper. Niemand kan u nog tegenhouden. U koopt tegen de in de optieovereenkomst betaalde prijs en u kan ondertussen de uitgave verantwoorden…

Stel dat de koper toch wat vreemd opkijkt om de optie overdraagbaar te maken dan is een zeer valabel argument van de stroman: ‘Ik zou er wel graag bijzetten dat de optie overdraagbaar is. Ik weet niet goed of ik nu best koop via mijn vennootschap, mijn kinderen of in persoonlijke naam. Mijn boekhouder zei dat ik er daarom best in zet dat de optie overdraagbaar is’.

Vennootschap in oprichting

Ook de vennootschap in oprichting biedt mogelijk een oplossing. De oprichter(s) (uw stroman(nen) dus ondertekenen dan het compromis. Wie er aan de touwtjes trekt in de nog op te richten vennootschap wordt op deze manier niet blootgegeven. Er kunnen nog andere toekomstige aandeelhouders zijn buiten de oprichters. Na de oprichting van de vennootschap zal dan aan de notaris worden meegedeeld dat de vennootschap alle handelingen overneemt van de oprichters. Ondertussen zijn er bv. al vier maanden verstreken en kan de nieuwe vennootschap of een reeds bestaande vennootschap …waarvan u de aandelen overnam het pand dus kopen. Niemand hoeft te weten voor hoeveel u de vennootschap overnam of u kan na de aankoop van het pand…discreet de aandelen overnemen… Er zijn hier opties.

Aankoop in onverdeeldheid

Ook zouden bv. 4 personen het pand kunnen kopen in onverdeeldheid. De uiteindelijke koper zit onopvallend tussen de andere vier. Naderhand kan koper D van de andere mede-eigenaars hun deel overnemen tegen slechts 1 % verdelingsrecht. Let op ! Wat niet kan is dat A, B en C alleen kopen en D vervolgens voor een klein stukje mede-eigenaar wordt. En dat D tenslotte het deel van de anderen overneemt tegen het verdelingsrecht van 1　%. Hier heeft de wetgever een stokje voorgestoken. In dit geval gebeurt de overname tegen 10 % . Nu u de anderen uitkoopt heeft u ondertussen geen probleem meer om uw uitgave te verantwoorden tegenover de fiscus.

De bezorgdheid bij velen is dat men enerzijds wel een som geld wil schenken (al dan niet via handgift of bankgift) doch angst heeft dat de gelden onmiddellijk zullen geconsumeerd worden. Hierbij denken we aan 18-jarige die de gelden onmiddellijk aanwendt voor een sportwagen. De schenker heeft hiervoor angst want bij een ongeluk zit men immers nog met een schuldgevoel.

Hieraan kan verholpen worden.

De schenker (bv grootouder) schenkt 100.000 euro aan kleinzoon. Doch onder de verplichting dat deze gelden worden aangewend om te beleggen in een verzekeringsbelegging (Tak 21). Ook wordt er een ontbindend beding opgenomen dat als kleinzoon voor grootvader sterft de gelden dienen terug te komen. De kleinzoon (begiftigde) wordt de verzekeringsnemer en de grootouder de verzekerde.

De kleinzoon is begunstigde bij leven en de grootvader begunstigde bij overlijden (ter realisatie van het ontbindend beding) EN (zeer belangrijk) grootvader aanvaardt deze begunstiging. Dit heeft als gevolg dat de kleinzoon deze gelden niet kan aanwenden tenzij grootvader sterft of mits zijn uitdrukkelijk akkoord. Sterft de kleinzoon voor grootvader dan keren de gelden terug naar grootvader, vrij van successierechten (het beding van terugkeer wordt verzekerd door de begunstiging van overlijden – Besl 22 feb 2007, bl nr EE/101.887).

Hoe hopeloos zijn de verspillende overheden van het oude Europa, dat ze zoals in Denemarken een vetbelasting invoeren. Een zoveelste verkapte belasting onder het hypocriete mom van de gezondheid van de burger.  Bewustwording rond gezonde voeding… hier is niks mis mee maar als mijn gezonde kinderen op een zwoele zomerdag een ijsje likken zou ik 10% meer moeten betalen.  Hypocriet.  Fantaseer even mee. Neem die jonge vlotte trendy dame die fitnessfreak is en met haar kleine stadsauto rondscheurt. Zij betaalt geen vetbelasting. Misschien vormt haar gedrag ook een extra kost voor de Staat. Mogelijk gebruikt zij veel plastic flesjes gevuld met een gezond bronwater of eet zij gezonde zongedroomde tomaatjes die worden ingevlogen vanuit Italië. Het transport is ook een belasting voor mens en milieu. En ga zomaar door. Met de belasting die wij betalen moet de overheid ook voor zwaarlijvigen betaalbare gezondheidszorg kunnen bekostigen. 

Even een pittige tip. Het vererven van de gezinswoning is in Vlaanderen sinds 1 januari 2007 vrijgesteld van successierechten.  Niets nieuws … Maar hierbij kan bijkomend geoptimaliseerd worden. De vrijstelling van successierechten geldt immers enkel voor de gezinswoning en dit mits het respecteren van de nodige voorwaarden. Onder de gezinswoning wordt de woning begrepen die de hoofdverblijfplaats is waar de partners op het ogenblik van het overlijden samenleefden (te bewijzen door bijvoorbeeld een uittreksel uit het bevolkingsregister). Dus geen tweede verblijf zoals een buitenverblijf aan zee. Maar verhuizen kan hier ook een vorm van optimalisatie zijn, maar dat is een ander verhaal.  

De vrijstelling wordt genoten door de langstlevende echtgenoot, de wettelijke samenwonende(n) en de feitelijke samenwonende(n).  De feitelijk samenwonenden moeten wel op de dag van het overlijden minstens drie jaar samengewoond hebben.  Dit is anders dan wat het toepasbaar tarief (rechte lijn) betreft, waar een termijn van één jaar volstaat. Deze vrijstelling geldt echter niet voor het aandeel van de kinderen, kleinkinderen, ouders en grootouders in de gezinswoning. Zelfs niet indien ze op de dag van het overlijden samenwonen met de erflater. De zogenaamde zorgkinderen en stiefkinderen komen evenmin in aanmerking.  De bijkomende besparing kan bereikt worden door het samenspel van de registratierechten (verdelingsrecht van 1%) en de vrijstelling van de successierechten op het vererven van de gezinswoning.   

We werken onmiddellijk met het volgende eenvoudig voorbeeld.   Een echtpaar (gehuwd met scheiding van goederen) hebben twee kinderen. Zij hebben altijd in Vlaanderen gewoond, wat maakt dat zijn dan ook onder de Vlaamse regelgeving vallen. Hierover bestaat geen discussie. Het vermogen van het echtpaar is samengesteld uit een gezinswoning ter waarde van 700.000 euro (onverdeeldheid).  Zij doen niets (bij overlijden van de man, is mevrouw 70 jaar). In een klassieke verdeling bedraagt het totaal aan successierechten en dit na het overlijden van vader  17.940  euro.  Als één van de kinderen de woning wenst te verwerven dan zal er nog 7.000 euro registratierechten verschuldigd zijn. 

Supertip. Maar wat gebeurt er wanneer vader zijn helft van de gezinswoning voor 98% legateert in volle eigendom aan zijn echtgenote en voor 2%  aan de beide kinderen (kan ook via huwelijkscontract) en één van de kinderen wenst te woning te verwerven ? De successierechten bedragen hier 0 euro.  Dit omwille van het feit dat de echtgenote een vrijstelling geniet en de successierechten van tweemaal 1% op het deel van de kinderen niet belast wordt ,gezien het belastingkrediet. Eén van de kinderen koopt het aandeel van moeder en broer/zus 1% (verdelingsrecht) op 700.000 euro = 7.000 euro. Door  de combinatie vrijstelling van successierechten op de gezinswoning in combinatie met een onverdeeldheid, kan dit in een mooie besparing resulteren. 

Op het eerste gezicht lijkt niets makkelijker. Naast de 100.000 EUR die Fiscodeprimo effectief erft van zijn ouders, geeft hij 150.000 EUR eigen centen aan in de “aangifte van nalatenschap”. Hij betaalt hierop in Vlaanderen 9 % successierechten. Dus dit valt best mee.

Verwacht niet dat de Ontvanger van de Successierechten zal reclameren als u (te) veel cijfertjes invult op de “successieaangifte”. Hoe hoger de aangifte, hoe meer successierechten hij kan incasseren. Erft u pakweg van een tante of oom dan zal deze truc niet aangewezen zijn. Waarom niet ? U zit dan immers met exuberant hoge successierechten. U zal belast worden aan een tarief tot 65 %. Bovendien wordt roerend en onroerend goed hier samen belast.

Maar opgelet bij meerdere erfgenamen… Stel dat de zus van Fiscodeprimo niets extra aangeeft, kunnen er vragen ontstaan. Ook hier zijn mogelijk wel oplossingen… Wees alert voor de Directe Belastingen …. Zij zouden wel eens een ernstig struikelblok kunnen vormen voor dergelijke praktijken. Het is een misverstand om te denken dat als Fiscodeprimo extra successierechten betaalde op bijkomende gelden, dat de fiscus zomaar zal aanvaarden dat het om officieel geld gaat. Vergeet niet dat in tegenstelling tot de Ontvanger van de successierechten de fiscus bewijzen zou kunnen vragen … hoe de ouders zoveel geld konden achter laten…Laat ook hier het gezond verstand spelen. Kan de fiscus aantonen dat het om uw geld ging, dan zit u echt met een probleem. Waarom? Omdat u dan immers netjes “verklapt” over hoeveel zwart geld u al zeker beschikt… Gevolg? U zal bijkomend belasting kunnen betalen voor het aangegeven geld, maar dit betekent echter niet dat u de “te veel” betaalde successierechten kunt terugvragen. Fiscodeprimo is bij deze gewaarschuwd…

Maar dit betekent concreet dat wanneer in het huwelijkscontract er een beding (zogenaamd sterfhuisbeding) werd opgenomen dat een van de echtgenoten het gemeenschappelijk vermogen in elk geval, dus ongeacht de oorzaak van onbinding van het huwelijk, verkrijgt, art 5 W.Succ niet langer van toepassing is. Dit opent perspectieven …

Let wel dit houdt ook een aantal gevaren in, want wanneer het tot een echtscheiding komt, dan zal ook die echtgenoot het ganse gemeenschappelijke vermogen verwerven (kan wel opgevangen worden). Ook zal de fiscale druk toenemen wanneer net de vernoemde echtgenoot, tegen de verwachting in, eerst sterft. 

Ook zal de eindfactuur bij het tweede overlijden duurder uitvallen. Er zijn wel geen successierechten verschuldigd bij het eerste overlijden, maar later mogelijk des te meer. De kinderen erven dan het ganse vermogen en kunnen daardoor in de hogere tarieven vallen.  Een gepaste successieplanning nadien is mogelijk dan wel aan de orde. 

Maar … er was nog een open vraag. Stel iemand breidt het gemeenschappelijk vermogen uit door eigen goederen in te brengen in het gemeenschappelijke vermogen. Bijkomend wordt ervoor gezorgd dat, ongeacht de wijze van einde van het huwelijk, het ganse gemeenschappelijke vremogen overgaat naar de andere partner.  Hoe zit het nu met het fictieartikel 5 W.Succ ? Dit is hier ook niet van toepassing. Maar de fiscus stelde dat het toch belast is. Weliswaar niet op basis van art . 5 maar wel o.b.v. art 2 W.Succ.

Burgerrechtelijk echter wordt de vermelde toebedeling (inbreng van eigen vermogen in gemeenschap en toebedeling hiervan aan de ander partner) voor de helft als een schenking aanzien.  Maar in de rechtsleer werd gesteld dat dit nog niet betekent dat er op deze helft ook successierechten verschuldigd zijn. Dus art. 2 W.Succ was niet van toepassing.

Het Hof van Cassatie volgt nu deze redenering  (Cassatie 10 december 2010).

Goed nieuws dus. Wie eerst een inbreng doet van eigen vermogen in het gemeenschappelijke vermogen, in combinatie met zulk een sterfhuisbeding, zorgt ervoor dat er geen successierechten dienen betaald te worden.

Let op! Maar dit neemt niet weg dat de sterfhuisconstructie met de nodige aandacht en voorzichtigheid moet toegepast worden (zowel fiscaal als burgerrechtelijk).  Het kan echter wel zijn ‘diensten’ bewijzen wanneer iemand van de partners op jonge leeftijd terminaal ziek wordt en het niet opportuun is dat de zeer jonge kinderen reeds in de nalatenschap worden betrokken.

Vandaag zijn beleggingen in levensverzekeringen niets nieuws. Tak 21, Tak 23, … zijn alomgekende begrippen bij de beleggers. Maar er kan ook geoptimaiseerd in worden wat de successierechten betreft, meer bepaald bij de zogenaamde levenslange verzekeringen (typa AAB).  Nu let wel op met het begrrip ‘levenslang’.  Dit is echter een zeer relatief begrip. Want de verzekeringsnemer heeft altijd de mogelijkheid deze verzekering af te kopen.

Dit zijn de verzekeringen waarbij (bv) de man de verzekeringsnemer en tevens verzekerde is. Zijn echtgenote is begunstigde bij zijn overlijden. De verzekeringspremie echter werd betaald met gemeenschapsgelden.

Overlijden. Wanneer hij komt te overlijden dan zal mevrouw op de helft successierechten moeten betalen (art 8 W.Succ).  Maar wat gebeurt er nu wanneer niet hij, maar wel zijn echtgenote (dus eerst) sterft. 

De Dienst Voorafgaande Beslissingen (de Rulingcommissie) kreeg zulk een vraag voorgeschoteld (Voorafgaande beslissing nr. 800.279 dd. 26 mei 2009). Haar antwoord (toegepast op ons voorbeeld) was het volgende.

Bij vooroverlijden van de echtgenote (begunstigde) dient de afkoopwaarde van de afgesloten levensverzekering niet worden opgenomen in de aangifte van haar nalatenschap. De levenslange levensverzekering behoort tot het eigen vermogen van de verzekeringsnemer (de man). Wel heeft deze de last om een vergoeding te betalen aan het gemeenschappelijk vermogen. Deze vergoeding stemt overeen met het bedrag dat uit het gemeenschappelijk vermogen is gehaald, om de premie van de levenslange verzekering te betalen. Kortom hij dient een vergoeding te betalen aan het gemeenschappelijk vermogen omdat zijn eigen vermogen hier een voordeel uit heeft gehaald.

Maar het wetboek successierechten voorziet hier echter een voordeel. Wanneer echtgenoten gehuwd zijn onder een gemeenschapsstelsel, dan wordt er voor de berekening van de successierechten geen rekening gehouden met die vergoedingsrekeningen die het burgerlijk wetboek voorziet, indien er gemeenschappelijke kinderen zijn. Dit laatste is dus wel een voorwaarde (art 16 W.Succ).

Concreet :  geen successierechten onder de volgende voorwaarden :

• het gaat om een levenslang verzekeringscontract
• van het type AAB (de verzekeringsnemer en de verzekerde is de langstlevende echtgenoot en de begunstigde is de eerst stervende echtgenoot);
• de echtgenoten zijn gehuwd onder een gemeenschapsstelsel
• de premie van deze verzekering werd betaald met gemeenschapsgelden;
• én de echtgenoten hebben gemeenschappelijke kinderen.

Tip: de driejarige termijn is hier niet van toepassing.  M.a.w. tussen het aangaan van de levensverzekering en het overlijden hoeft geen drie jaar tussen te zitten …
Dat dit mogelijkheden biedt, behoeft geen verder commentaar …

In feite zijn het twee legaten die uitgaan van dezelfde testator, nl A ten gunste van de twee personen (B en C).  Dit kan een niet onaantrekkelijke besparing opleveren.  De reden is dat de tarieven duurder worden wanneer de band familiaal minder ‘dicht’ is. Door deze techniek zal het tweede legaat wel moeten opgeteld worden bij het eerste legaat om de successierechten te berekenen.

Voorbeeld

Vader (moeder reeds overleden) heeft drie dochters en laat een onroerend vermogen na van in totaal 1.200.000 euro.

Bij zijn overlijden erft elke dochter een bedrag van 400.000 euro in onroerend goed.  In totaal dus 180.000 euro successierechten.
Maar stal dat de oudste dochter enige tijd later sterft.  Zij was wass niet gehuwd, heeft geen afstammelingen, geen ascendenten en heeft geen testament opgemaakt.  Dit betekent coincreet dat na haar overlijden een bedrag van 400.000 euro wordt geërfd door haar twee zussen.  Deze twee zussen betalen samen een slordige 197.500 euro aan successierechten.  Wat in totaal een bedrag van 377.500 euro aan successierechten betekent. 

Maar hieraan kunnen we verhelpen dankzij een restlegaat.
Of anders gezegd door een restlegaat kan de tweede fiscale factuur danig getemperd worden.

Na het overlijden van vader moesten de drie dochters in totaal 180.000 euro aan successierechten betalen.
Door de opmaak van zulk een restlegaat zal bij het overlijden van de oudste dochter/zus de 400.000 euro door het restlegaat de tarieven in de rechte lijn van toepassing zijn en niet de tarieven tussen broers/zussen. M.a.w. de twee zussen zullen op de 400.000 euro van de zus 27% successierechten verschuldigd zijn ofwel 108.000 euro.

In totaal een bedrag van 89.500 euro minder aan successierechten..
Deze techniek is interessant in zulke situaties, nl wanneer één van de kinderen geen erfgenamen hebben dan broers en zussen.

Ter info : de tarieven in rechte lijn en tussen broers en zussen

Rechte lijn, tussen echtgenoten en wettelijk samenwonenden of tussen feitelijk samenwonenden na 1 jaar

Schijven Belasting op vorige schijven % op deze schijf
0,01 – 50.000,00: 3 %
50.000,01 – 250.000,00: 9 %
> 250.000,00: 27 %

Tussen broers en zussen

Schijven Belasting op vorige schijven % op deze schijf
0,01 – 75.000,00:30 %
75.000,01 – 125.000,00: 55 %
> 125.000,00: 65 %

Begrip fiscale woonplaats

De fiscale woonplaats van een rijksinwoner (natuurlijke persoon die in België zijn woonplaats of de zetel van zijn fortuin heeft gevestigd) is gelegen in een welbepaalde Belgische gemeente.

De juiste situering van de fiscale woonplaats van een belastingplichtige is belangrijk, vermits die fiscale woonplaats :
• de plaats van aangifte en van aanslag in de PB bepaalt;
• bepalend is voor het toepasselijk tarief van de aanvullende belasting op de PB (PB/gem. en PB/agg.);
• een weerslag kan hebben op de eventuele aftrek van bepaalde uitgaven als beroepskosten (b.v. de huur van een verblijf in de nabijheid van de plaats van tewerkstelling).

In de meeste gevallen zal de Belgische gemeente die als fiscale woonplaats van een belastingplichtige moet worden aangemerkt dezelfde zijn als de gemeente waar hij ingeschreven is in de bevolkingsregisters.

(…)
De inschrijving in de bevolkingsregisters van een bepaalde gemeente vormt evenwel niet het absolute bewijs van de fiscale woonplaats. Het kan immers voorkomen dat een belastingplichtige om redenen van belastingontwijking (b.v. hoge aanvullende belasting op de PB in de werkelijke woonplaats, simulatie van feitelijke scheiding, enz.) slechts voorwendt zijn fiscale woonplaats te hebben in een bepaalde gemeente waar hij zijn burgerlijke woonplaats heeft gevestigd of waarnaar hij ze verplaatst heeft, zonder dat hij aldaar werkelijk woont.

Bij ernstige twijfel omtrent de echtheid van de door een belastingplichtige opgegeven fiscale woonplaats, moet de taxatieambtenaar in elk geval aan de hand van een geheel van feitelijke omstandigheden en gegevens onderzoeken in welke gemeente de werkelijke fiscale woonplaats van de betrokkene is gevestigd. Er moet alleszins vermeden worden aanslagen in de twee gemeenten te vestigen.

I.v.m. de Belgische gemeente die als fiscale woonplaats van een rijksinwoner moet worden aangemerkt, is gevonnist dat :
• de fiscale woonplaats kan worden gedefinieerd als die welke, in het licht van de feiten en omstandigheden die eigen zijn aan elk afzonderlijk geval, samenvalt met de zoniet bestendige dan wel voornaamste woning en met het centrum van de vitale belangen.
• de fiscale woonplaats is, in de zin van de fiscale wet, een feitelijke woonplaats, gekenmerkt door een zekere standvastigheid, terwijl de zetel van het fortuin de plaats is die van nature gekenmerkt wordt door een zekere eenheid van waaruit deze wordt beheerd.
Dat achter een verhuis een manier van belastingontwijking schuil kan gaan is duidelijk.  Denken we maar aan iemand die vóór het uitkeren van zijn groepsverzekering naar Knokke ‘verhuist’.  Op die manier ontloopt hij immers de gemeentebelasting die hij anders mogelijk wel zou moeten betalen.  Dit scheelt al vlug enkele duizenden euro’s.
Maar let op.  Zelfs wanneer de fiscus dit aanvaardt (zie echter boven) dan moeten we alsnog rekening houden met een aantal ‘randfenomenen’ die maken dat het finaal wel eens minder gunstig is dan gedacht.

1. Auto en voordeel van alle aard

Door van woonplaats te veranderen, moet u ook opletten met de forfaitaire berekening wat het voordeel van alle aard m.b.t.  de personenwagen betreft. 

Indien deafstand tussen woonplaats en werkplaats meer bedraagt dan 25 km, dan wordt het voordeel berekend op 7.500 km zoniet 5.000 km.  Onafgezien hoeveel kilometers privé er nog verder mee gereden wordt. 

Wie natuurlijk niet meer beroepsactief is, moet zich hierover weinig zorgen maken.

2. Successierechten

Vanaf 1 januari 2007 is de gezinswoning in het Vlaams gewest vrijgesteld van successierechten. Dit weliswaar onder voorwaarden en enkel voor de langstlevende echtgenoot, de wettelijke samenwonenden en de feitelijke samenwonenden. Opgelet voor feitelijk samenwonenden moet de feitelijke samenwonenden op de dag van het overlijden minstens drie jaar samenwonen. Dit in tegenstelling wat de berekening is van de successierechten want daar is één jaar voldoende. Met gezinswoning bedoelen we de woning waar de overledene of de samenwonende partner op de dag van het overlijden hun gezamenlijke hoofdverblijfplaats hebben. 

En hier knelt al wel eens het schoentje.

3. Uit de praktijk

Getuige hiervan het volgende geval. Iemand die verhuisde naar Knokke-Heist naar een huurwoning en dan komt te sterven.  De gezinswoning die hij had (gelegen te Damme) wordt nu echter wel belast aan de tarieven successierechten, want de voorwaarde om de vrijstelling te genieten, is immers niet meer voldaan. De rechtbank van eerste aanleg te Brugge (Rb Brugge 30 maart 2009) heeft in zulk een dossier de administratie (terecht) dan ook gelijk gegeven.

Kortom speel het spel correct.  En dan nog moet u opletten dat het voordeel aan de ene kant niet wegsmelt als sneeuw voor de zon wanneer we rekening houden met enkele ‘randfenomenen’.
 

Successierechten zijn reeds verschillende jaren in België een gewestelijke materie.  Dit betekent dat ‘dat’ Gewest bevoegd is, daar waar de rijksinwoner zijn laatste fiscale woonplaats had (het lokalisatiecriterium). Wanneer de fiscale woonplaats van de  overledene tijdens een periode van vijf jaar voor zijn overlijden op meer dan één plaats in België gelegen was, dan zal het uiteindelijk die woonplaats zijn waar hij het langst gedurende die vijf jaar gewoond heeft.
Verder bekijken we enkel die wetgeving die van toepassing is in het Vlaamse Gewest.

• Vrijstellingsregeling
Vanaf 1 januari 2000 is het vererven van een familiale onderneming onder strikte voorwaarden volledig vrijgesteld van successierechten.

Onder ‘familiale onderneming’ verstaan we de activa die door de erflater of zijn echtgenoot beroepsmatig zijn geïnvesteerd in deze familiale onderneming (dit kan ook een vrij beroep zijn), de aandelen in de familiale vennootschap of vorderingen op een dergelijke vennootschap mits deze activa in de drie jaar voorafgaand aan het overlijden ononderbroken voor minstens 50 % toebehoorden aan de overledene en/of zijn echtgenoot (art. 60bis §1 W.Succ) en deze spontaan in de aangifte van nalatenschap worden vermeld.

Deze vrijstelling kan door iedere erfgenaam, legataris of begiftigde genoten worden, dus onafgezien de graad van verwantschap. 
Ook de manier van vererving speelt geen rol.  Dit betekent dat de fictieartikels (waaronder art. 5 W.Succ, art. 7 W.Succ ea) ook geen probleem vormen.

- De participatievoorwaarde

De vennootschap dient in de drie jaar voorafgaand aan het overlijden gedurende een ononderbroken periode van drie jaar voor minstens 50% toe te behoren aan de overledene en/of zijn echtgenoot.

Doch er wordt hierbij ook rekening gehouden met de aandelen die in bezit zijn van descendenten en hun echtgenote of van de zijverwanten tot en met de 2de graad (broers en zusters), van ascendenten en vooroverleden kinderen van broers en zussen en van de echtgenoten van broers en zussen.

Wanneer de familiale vennootschap een holding mocht zijn, dan wordt de participatievoorwaarde op geconsolideerde basis berekend.

Voorbeeld :

De erflater bezit 70 % in de familiale holding.  Deze holding bezit  op haar beurt 90 % in de werkmaatschappij : berekening 70 % x 90 %  = 63 %.  Dit is meer dan 50 %, dus aan de participatievoorwaarde is voldaan.

Wat de participatievoorwaarde betreft oordeelde de fiscus dubbel.  Enerzijds stelde de administratie dat (oa) de aandelen waarvoor de vrijstelling gevraagd wordt, gedurende de drie jaar voor het overlijden constant diende te blijven.  Anderzijds moest gedurende elk van de drie jaar voor het overlijden de aandelen voor tenminste 50 % hebben toebehoord aan de erflater en/of (sommige) famliieleden.  Wanneer  het aandelenbezit wijzigde in de periode van drie jaar vóór het overlijden dan werd de vrijstelling van successierechten enkel toegepast op het laagste aantal aandelen dat in bezit was.  Hierover bestond in de rechtsleer discussie.  Sommige stelden immers dat het voldoende was dat de overledene drie jaar lang minstens 50 % van de aandelen bezat om de vrijstelling te krijgen voor alle aandelen die hij bij op moment van het  overlijden bezat.  Maw ook voor die aandelen die hij tijdens de drie jaar voorafgaand aan het overlijden bijkomend in bezit had.
Om aan deze discussie een einde te stellen werden de voorwaarden aangescherpt.  Voortaan is er geen discussie meer en moeten de aandelen waarvoor men de vrijstelling vraagt gedurende drie jaar lang in het bezit geweest zijn van de erflater én de erflater moet drie jaar lang minstens 50 % van de aandelen in zijn bezit (of sommige familieleden) gehad hebben.

Voorbeeld:
Een erflater bezit drie jaar voor zijn overlijden 60 % van de aandelen van een vennootschap.  Twee jaar voor zijn overlijden verwierf hij echter bijkomend 25 % van de aandelen.   Voortaan bestaat er geen discussie meer, dat de gevraagde vrijstelling enkel geldt voor de vermelde 60 % van de aandelen en niet voor de 25% bijkomende aandelen. 

- De tewerkstellingsvoorwaarde

Ook bestaat er een tewerkstellingsvoorwaarde zowel vóór als na het overlijden die hier van belang is.  Deze is echter recent gewijzigd.
De bal ging immers aan het rollen door een uitspraak van het Europese Hof van Justitie in een dispuut tussen de Administratie en de erfgenamen van de heer Joseph Vogten.  Het was de Rechtbank van Eerste Aanleg te Hasselt die een prejudiciële vraag had gesteld aan het Europese Hof.  De overledene (Nederlander) woonde al dertien jaar in België, maar zijn erfgenamen werd het 0%-tarief geweigerd omdat aan de tewerkstellingsvoorwaarde niet voldaan werd.  Het was deze zogenaamde tewerkstellingsvoorwaarde, zowel van toepassing voor als na het overlijden, die in dit dispuut van belang is. 
Het Europese Hof oordeelde dat hier een strijdigheid is met de vrijheid van vestiging.  Afhankelijk van de plaats van tewerkstelling van de werknemers hebben we te maken met een indirecte discriminatie.  
De Vlaamse wetgeving is ondertussen aangepast.  De inwerkingtreding van de nieuwe regeling is 1 november 2007.

Voortaan is de loonmassa van 500 000 EUR (wordt wel nog in een indexering voorzien) van belang.  In het ontwerp van decreet wordt er ook verteld wat de motivatie hiervan is.

Het spreekt voor zich dat het een tegemoetkoming is aan de uitspraak van het Europese Hof van Justitie.  Ook moet het bijdragen tot een administratieve vereenvoudiging.

De verantwoording geeft duidelijk een antwoord op een aantal vragen. 

Gezien het belang ervan wordt deze passus  hieronder deels geciteerd.

 “Het hoeft geen betoog dat het eenvoudig schrappen van de vereiste van lokalisatie van de tewerkstelling in het Vlaamse Gewest, moeilijkheden kan doen rijzen bij de bepaling van wat een werknemer is: dient hiervoor aan de criteria van het Belgische arbeidsrecht dan wel van het arbeidsrecht van de plaats van de effectieve tewerkstelling te worden voldaan? Of van het sociale zekerheidsrecht? Dit is een vraag van Europees recht, waarvoor uiteindelijk alleen het Europese Hof bevoegd is, en dit heeft zich over de vraag niet uitgesproken.

Daarom wordt geopteerd voor een ander criterium, dat zo nauw mogelijk aansluit bij de oorspronkelijke doelstelling van de vrijstelling. De initiële doelstelling van de vrijstelling was de continuïteit van de ondernemingen en de daaraan gekoppelde tewerkstelling over generaties heen te verzekeren. Bij de keuze van dit ander criterium speelt ook het streven naar administratieve eenvoud en uitvoerbaarheid een rol.

De vereiste van een minimum tewerkstelling per jaar of per kwartaal wordt hierbij vervangen door de vereiste van betaling van een minimum bedrag aan loonlasten in de totale periode van drie jaar vóór het overlijden, en in de totale periode van vijf jaar nà het overlijden. Daarmee vervalt onder meer de berekening van het voortschrijdend glijdend gemiddelde aantal werknemers.

In de regel wordt de vrijstelling voortaan toegekend voor ondernemingen die tenminste 500.000 euro aan loonlasten uitbetaald hebben in de drie jaren, of juister: in de twaalf kwartalen voorafgaand aan dat waarin het overlijden heeft plaatsgevonden. Het betreft hier kalenderkwartalen, zoals in de sociale zekerheid. Wanneer het overlijden bijvoorbeeld op 5 februari plaatsvindt, eindigt het laatste kwartaal dat wordt meegeteld op 31 december van het jaar voordien.

Als de onderneming of vennootschap minder dan 500.000 euro aan loonlasten uitbetaalde in de relevante periode, dan geldt ook maar een proportionele vrijstelling. Veronderstel dat de uitbetaling van de loonlasten slechts ten belope van 100.000 euro kan aangetoond worden, dan zal maar één vijfde van de nettowaarde, vrijgesteld zijn.

Alleen loonlasten uitbetaald aan werknemers, tewerkgesteld in de Europese Economische Ruimte, komen hiervoor in aanmerking. Voor de plaats van tewerkstelling wordt gelet op de aangiften in de sociale zekerheid, of, mochten deze niet voorhanden zijn, op de fiscale aangiften. Het is immers niet uitgesloten dat in bepaalde landen de sociale zekerheid geïntegreerd is – of in de toekomst nog geïntegreerd wordt – in de fiscaliteit.

De definitie van loon is overgenomen uit artikel 141 van het EG-verdrag, handelend over het beginsel van gelijke beloning van mannelijke en vrouwelijke werknemers voor gelijke of gelijkwaardige arbeid, lid 2, dat bepaalt: “onder beloning in de zin van dit artikel moet worden verstaan het gewone basisof minimumloon of -salaris en alle overige voordelen in geld of in natura die de werknemer uit hoofde van zijn dienstbetrekking direct of indirect van de werkgever ontvangt”.

De sociale zekerheidsbijdragen, die in België deels ten laste zijn van de werkgever, werden er aan toegevoegd, teneinde tot een eenvormige maatstaf te komen.

Voor de dienstboden wordt niet langer verwezen naar de Belgische wetgeving, maar wordt de definitie van de wet van 3 juli 1978, artikel 5, overgenomen. Er wordt ook gepreciseerd dat arbeid, verricht in het huishouden van een van de bedrijfsleiders van de vennootschap, niet geldt als tewerkstelling.

Lonen, betaald aan de erflater-aandeelhouder zelf of zijn gezin, worden slechts ten belope van maximum 300.000 euro mee in rekening worden genomen. In sommige landen kan bijvoorbeeld de directeur-grootaandeelhouder als werknemer van zijn bedrijf beschouwd worden.  Het is uiteraard niet de bedoeling dat hij dan ook als begunstigde van de loonlast wordt meegeteld met het oog op het bekomen van de vrijstelling van successierechten op familiale ondernemingen.

De formule van het glijdend gemiddeld aantal werknemers – zoals dit wordt gedefinieerd in het huidige artikel 60bis – vervalt. Voortaan wordt alleen nog gelet op de totale loonlasten van de onderneming in de periode van vijf jaar – of juister: 20 kwartalen – na het overlijden. Ook hier gaat het om kalenderkwartalen. Wanneer het overlijden plaatsvond op 5 februari dan wordt het kwartaal van het overlijden zelf, in dit geval aanvangend op 1 januari, meegenomen als periode van betaling na het overlijden.

Na het overlijden moet het niveau van loonuitkeringen globaal gezien behouden blijven, zoniet is er proportionele terugname. Desgevallend worden beide terugnemingen samen toegepast.

Veronderstel dat een onderneming 200.000 € uitbetaald heeft in de periode van 12 kwartalen vóór het overlijden. De vererfde netto-waarde zal dus vrijgesteld zijn voor 200.000/500.000ste.  In de periode van 20 kwartalen na het overlijden wordt moet in principe 5/3 van 200.000 = 333.333 € aan loonlasten uitbetaald worden. Indien slechts 300.000 € wordt uitbetaald, zal de vrijstelling verder beperkt worden tot:

200.000/500.000 x 300.000/333.333 = 36%.

In abstracto zal de vrijstelling dus gelijk zijn aan:
LMV/500.000 x (LMN / (LMV x 5/3))

Waarbij
LMV = loonmassa in de twaalf kwartalen voor het overlijden
LMN = loonmassa in de 20 kwartalen na het overlijden.

De laatste alinea van het nieuwe artikel 60bis tenslotte voorziet een indexatie, en desgevallend desindexatie, van de vermelde minimumbedragen.

De inwerkingtreding van dit nieuwe systeem is voorzien op 1 november 2007, dit betekent dat voor alle overlijdens die plaatshebben vanaf deze datum de vrijstelling kan verleend worden wanneer – naaste alle andere grond- en vormvoorwaarden – de voorwaarden zoals omschreven in het hierbij aangepaste artikel 60bis, §5, zijn voldaan.

Naast de vervanging van de vereiste van tewerkstelling van een minimum aantal werknemers door de vereiste van betaling van een minimum bedrag aan loonlast wordt nog een bijkomende beperkte aanpassing doorgevoerd.

Wanneer een proportionele vermindering wordt toegekend conform de huidige regelgeving (omdat de onderneming slechts één, twee, drie of vier in het Vlaamse Gewest tewerkgestelde werknemers telt, en dus niet het vereiste minimum van vijf werknemers bereikt) dan wordt de vrijstelling slechts toegekend en blijft ze slechts behouden voor zover gedurende vijf jaar na het overlijden de aandelen of de vorderingen blijven toebehoren aan de erfgenamen die de vrijstelling genoten. En wanneer een erfgenaam in de periode van vijf jaar komt te overlijden, blijft de vrijstelling slechts behouden voorzover diens aandeel in rechte lijn of tussen echtgenoten wordt vererfd. Deze dubbele voorwaarde bestaat niet wanneer de vrijstelling volledig wordt toegekend. Hiermee worden erfgenamen  die aandelen in of vorderingen op een kleinere onderneming hebben verworven, geconfronteerd met beperkingen die niet voor de grotere ondernemingen worden opgelegd. Het onderscheid valt moeilijk te verklaren en daarom wordt met de voorliggende tekst dit vervreemdingsverbod geschrapt.” 

Het vererven van de familiale vennootschap, ruimer dan enkel de aandelen … – deel 2
(vervolg op deel 1)

Voor de volledigheid vermelden we ook ook nog dat het kapitaal, geïnvesteerd in de vennootschap, gedurende vijf jaar na het overlijden niet mag dalen door uitkering of terugbetalingen ( art. 60bis § 7 W. Succ. ). Wordt er een daling vastgesteld, dan wordt het normaal tarief evenredig verschuldigd verhoogd met de wettelijke interesten. 

Ook moet de vennootschap gedurende drie jaar vóór en vijf jaar na het overlijden een jaarrekening opmaken( art. 60bis § 8 W.Succ).

Vandaag kennen we een (tijdelijke) versoepeling.  Dit omwille van de economische crisis.  Er wordt een onderscheid gemaakt tussen de ‘constitutieve periode’ (= de periode van twaalf kwartalen vóór het overlijden) en de ‘garantieperiode’ (= de periode van twintig kwartalen na het overlijden).

Samengevat spreken we over de volgende periodes van overlijden.

Overlijden van  :

• 1 januari 2004 tot 31 oktober 2007: vrijstellling voor de "tewerkstelling" gedurende de garantieperiode;
• 1 november 2007 tot  31 maart 2011: vrijstelling voor de "loonmassa" gedurende de garantieperiode;
• 1 april 2009 tot 31 maart 2011: vrijstelling voor de "loonmassa"  gedurende de constitutieve periode, met als gevolg dat de vrijstelling ook geldt tijdens de garantieperiode.
• 1 april 2011 en 30 juni 2014 : vrijstelling voor de “loonmassa”.  Hier is het echter wel zo dat dit tot gevolg heeft dat voor overlijdens tot 30 juni 2014 er geen voorwaarden gelden ná het overlijden.   Dit omwille van de manier van berekening.

Wat in de praktijk al wel eens vergeten wordt, is dat de vrijstelling niet enkel voor de aandelen geldt.   Ook de zogenaamde rekening courant kan verefd worden aan 0%. 

Artikel 60bis W.Vl.Succ zegt immers  het volgende :
Ҥ 1. In afwijking van artikelen 48 en 482 wordt van het successierecht vrijgesteld, de nettowaarde van :
a) de activa die door de erflater of zijn echtgenoot beroepsmatig zijn geïnvesteerd in een familiale onderneming; en
b) de aandelen in een familiale vennootschap of vorderingen op een dergelijke vennootschap, op voorwaarde dat de onderneming of de aandelen van de vennootschap in de drie jaar voorafgaand aan het overlijden ononderbroken voor ten minste 50 procent toebehoorden aan de overledene en/of zijn echtgenoot, en dat deze spontaan in de aangifte van nalatenschap worden vermeld. “

Maar om al te creaieve fiscale geesten ‘voor’ te zijn is er in een anti-rechtsmisburikbepaling voorzien (zie art. 60bis § 6 W. Suc).

Zowel kapitaalsverhogingen als bijkomende leningen, die in de loop van de laatste drie jaar voor het overlijden werden volgestort of toegestaan, komen niet in aanmerking voor de vrijstelling tenzij deze beantwoorden aan "rechtmatige financiële of economische behoeften”.

Vergeet niet dat wat de rekening courant (geldlening) betreft ook andere fsicale regels van belang zijn.  Meerbepaald wat de herkwalificering van de intrest in dividend betreft. 

Wat is hierbij van belang ?
Het fiscaal vriendelijk stelsel van de RC is beperkt toepasbaar.  Fiscaal vriendelijk omdat de rente aftrekbaar is in de vennootschap en de belastingdruk privé beperkt is tot 15% roerende voorheffing. 

Artikel 18, 4° WIB 1992, cruciaal in deze discussie, stelt het volgende :

“interest van voorschotten wanneer één van volgende grenzen wordt overschreden en in de mate van die overschrijding :
- ofwel de in artikel 55 gestelde grens,
- ofwel wanneer het totaal bedrag van de rentegevende voorschotten hoger is dan de som van de belaste reserves bij het begin van het belastbare tijdperk en het gestort kapitaal bij het einde van dit tijdperk.
Als voorschot wordt beschouwd, elke al dan niet door effecten vertegenwoordigde geldlening verstrekt door een natuurlijk persoon aan een vennootschap waarvan hij aandelen bezit of door een persoon aan een vennootschap waarin hij een opdracht of functies als vermeld in artikel 32, eerste lid, 1°, uitoefent, alsmede in voorkomend geval, elke geldlening verstrekt aan die vennootschap, door hun echtgenoot of hun kinderen wanneer die personen of hun echtgenoot het wettelijk genot van de inkomsten van die kinderen hebben, met uitzondering van (…)”

M.a.w. wie de vennootschap een geldlening verleent moet met deze passage dan ook zeker rekening houden.  Vaak echter zijn de aandelen reeds geschonken aan de kinderen.  Dit in het kader van een successieplanning.  De ouders hebben geen mandaat meer in de vennootschap en zijn ook geen aandeelhouder of evnnoot meer.  Kortom dan speelt het artikel van de herkwalificatie niet langer.

OPGELET met managementvennootschappen.

Niet zelden behoudt de ouder toch nog zijn mandaat in de vennootschap.  Om fiscale redenen en/of redenen van het niet willen verliezen van het pensioen wordt dit vaak onder de vorm van een managementvennootschap gebeuren.  Een gepensioneerd iemand mag immers niet veel ‘bijverdienen’.

De herkwalificatieregel van hierboven geldt oa wanneer een bedrijfsleider een geldlening toestaat aan die vennootschap waar hij bedrijfsleider is.  Maar het dient een bedrijfsleider te zijn conform art 32 eerste categorie WIB 1992. 
Hiermee wordt bedoeld een natuurlijk persoon die een opdracht als bestuurder, zaakvoerder, vereffenaar of gelijksoortige functies uitoefent.  Maar een managementvennootschap is geen natuurlijk persoon …

De Minister werd hierover recent bevraagd.  De Minister stelt dat wanneer de bedrijfsleider zijn mandaat opneemt via een (management)vennootschap de herkwalificatieregel wel degelijk van toepassing is (Vraag nr. 39 van mevrouw Lejeune dd. 14.01.2009, Vr. en Antw., Kamer, 2008-2009, nr. 046, blz. 28-30).
Bij de definitie van bedrijfsleider staat : ‘1° een opdracht als bestuurder, zaakvoerder, vereffenaar of gelijksoortige functies uitoefent’.  De Minister stelt  dat wanneer een mandaat van bedrijfsleider wordt opgenomen d.m.v. een vennootschap dan moet er een vaste vertegenwoordiger aangeduid worden.  En de Minister stelt dat de ‘vaste vertegenwoordiger’ kan gecatalogeerd worden als een ‘gelijksoortige functie’. 

Hou er rekening mee dat deze regel in de praktijk nog andere gevolgen heeft (herkwalificatie van onroerend inkomen in beroepsinkomen en notionele intrestaftrek).  Maar dit is een ander verhaal …