Generation skipping betekent dat een deel van de erfenis rechtstreeks bij de kleinkinderen terecht komt. Op deze manier worden er successierechten uitgespaard. Een tweede element is dat wanneer er meer kleinkinderen zijn dan kinderen, er ook later bespaard wordt doordat de erfenis over meer personen gespreid wordt. Zo betaalt u in principe minder successierechten omdat de tarief chalen progressief zijn. Generation skipping kan uiteraard in de drie Gewesten maar we geven even een voorbeeld voor het Vlaams Gewest.

Wat kan het opleveren?

Tarieven in Vlaanderen. In rechte lijn zien die er als volgt uit:

Voorbeeld. Grootvader heeft een roerend vermogen van 1.000.000 EUR. Er is nu één zoon die echter drie kinderen heeft. Overlijdt vader en erft de zoon alles dan betaalt die 222.000 EUR aan successierechten. Overlijdt de zoon dan erven de kinderen deze 1.000.000 EUR en betalen ze 125.730 EUR. Dus om het geld van grootvader naar de kleinkinderen te brengen, wordt er 347.730 EUR aan successierechten betaalt. Wordt er aan generation skipping gedaan dan betalen de drie kinderen samen 125.730 EUR. Zij erven dan rechtstreeks van grootvader. Natuurlijk kunnen we dit verhaal ook over doen voor de roerende goederen.

Erfenis moet verworpen worden. Goed en wel maar als grootvader overlijdt, dan kunnen de ‘klein’kinderen ook wel effectief over de goederen beschikken. Maar er is nog meer, de kinderen hebben ook nog hun zgn. ‘reservatair’ deel. Dit betekent dat er alleen sprake kan zijn van ‘generation skipping’ als de kinderen de erfenis verwerpen. Anders kunnen de grootouders alleen het deel waar ze vrij kunnen over beschikken ‘legateren’ aan de kleinkinderen. In ons voorbeeld is dit de helft van de nalatenschap.

Ook zou grootvader een testament kunnen opmaken waarbij hij het ‘vruchtgebruik’ van het roerende vermogen overlaat aan zijn zoon (kind) én de naakte eigendom aan de kleinkinderen. Het voordeel is dat vader (kind) heel zijn leven de opbrengsten geniet. Overlijdt hij dan worden de kinderen volle eigenaar, zonder successierechten te moeten betalen. Bij het overlijden van grootvader werden er ook al minder successierechten betaald, want de nalatenschap werd gespreid over en de vader (kind) én de kleinkinderen. Dus dit is eigenlijk een zachte vorm van ‘generation skipping.

Ook is het mogelijk te doen aan ‘generation skipping’ met schenkingen. Zo kan grootvader een deel van de erfenis rechtstreeks schenken aan de kleinkinderen. Gaat het om roerende goederen dan betaalt men slechts 3% schenkingsrecht. De kleinkinderen vermijden zo op deze goederen ooit successierechten te moeten betalen. Ook nu moeten we rekening houden met het beschikbaar deel van de ouders (kinderen).

Onroerende goederen Onroerend goed in België.

Belgisch onroerend goed kan u onmogelijk verborgen houden voor de fiscus. Er bestaat een automatische gegevensuitwisseling tussen de administratie van het kadaster en die van de directe belastingen. De controleambtenaar kan onmiddellijk zien of en over hoeveel onroerende goederen u beschikt.  Tot voor kort kon u uw onroerende bezittingen anonimiseren door ze onder te brengen in een vennootschap met anoniem aandeelhouderschap, maar dit is een aflopend verhaal : vanaf 1 januari 2008 mogen er geen nieuwe anonieme effecten (aandelen, obligaties, kasbons) meer op de markt komen. Dat betekent concreet dat de nieuwe effecten ofwel op naam moeten zijn, ofwel op een effectenrekening moeten staan. Alle in het verleden uitgegeven effecten moeten uiterlijk tegen 31 december 2013 omgezet zijn in effecten op naam of op een effectenrekening staan. 

Buitenlands onroerend goed.

Voor gegevens over buitenlands onroerend goed moeten de Belgische fiscus rekenen op haar buitenlandse zusteradministraties. Er vindt uitwisseling van informatie plaats, maar op zeer beperkte schaal. Soms is de uitwisseling spontaan, soms op verzoek van België, maar altijd op basis van Europese richtlijnen en verdragen.  De uitwisseling van gegevens met Frankrijk is het best uitgebouwd : daar is er zelfs sprake van een automatische uitwisseling van gegevens over de aankoop van onroerende goederen. Alhoewel, echt vlot lijkt het toch niet te lopen. Zo maakte SPA-kamerlid Van der Maelen in 2005 bekend dat hij via Franse bronnen aan cijfers geraakt was over het aantal eigendommen van Belgen in Frankrijk. Dat zouden er liefst 49.000 zijn. Bovendien waren Belgen tussen 1999 en 2003 21.000 keer betrokken bij een aan- of verkoop van onroerend goed in Frankrijk. Beide cijfers liggen veel hoger dan de 12.400 aangiften van een eigendom in het buitenland die de Belgen doen, voor alle landen samen … In 2003 ontving België 5.815 meldingen. Maar als je weet dat in die periode tussen de 200 en 300.000 Nederlanders een onroerend goed in Frankrijk hebben aangegeven, is het duidelijk dat de uitwisseling gebrekkig verloopt. Over informatie inzake onroerende goederen uit andere Europese landen beschikt de fiscus slechts sporadisch. 

Roerend vermogenBelgisch vermogen.

Uw roerend vermogen wordt niet op een systematische wijze geïnventariseerd door de fiscus. Tot nu toe lag de nadruk op het sluitend maken van de informatievergaring over roerende inkomsten (zie deel 1).  Maar de fiscus heeft wel degelijk de bedoeling een vermogenskadaster op te bouwen. Het gaat om een kadaster van de roerende vermogens, dus een register waarin al het roerend bezit van de Belgen staat genoteerd, een beetje zoals het onroerend kadaster dat nu al bestaat. Vanaf 2009 gaat de inzameling van de informatie over roerende bezittingen van start en die zou eindigen in 2011. Het verdwijnen van de effecten aan toonder, geleidelijk vanaf 2008 en definitief vanaf 2013, zal de informatievergaring vergemakkelijken. 

Buitenlands vermogen.

Ook het buitenlands vermogen wordt niet systematisch in kaart gebracht. Ook hier wordt prioriteit gegeven aan het ontwikkelen van een controlesysteem over de roerende inkomsten. Denk maar aan de Europese Spaarrichtlijn. Het komt wel eens voor dat “per ongeluk” een pakket informatie aan de oren komt van de Belgische fiscus, die in dat geval niet zal nalaten haar slag te slaan. Denken we bijvoorbeeld aan de zaak KB-Lux uit de jaren negentig, of, meer recent, aan de fameuze Liechtenstein-lijst. In deze laatste zaak heeft de Bijzondere Belastinginspectie laten weten dat ofwel de Duitse fiscus spontaan informatie zal verstrekken aan de Belgische belastingsdiensten, ofwel, wanneer de Belgische fiscus verneemt dat er Belgische belastingsplichtigen betrokken zijn bij het fraudecircuit, de BBI een verzoek om inlichtingen aan Duitsland zal sturen. 

Auto’s 

Persoonlijke naam

Wat auto’s betreft is het verhaal dubbel. Als u een wagen inschrijft op uw persoonlijke naam, dan is dit automatisch een bekend gegeven voor uw aanslagambtenaar : de informaticatool van de ambtenaar van de directe belastingen is direct gekoppeld aan het bestand van de verkeersbelasting. Dit kan in uw voordeel spelen. Bijvoorbeeld wanneer u als loontrekker of bedrijfsleider uw kosten voor het woon-werkverkeer bewijst. Wanneer een voertuig is ingeschreven op uw naam zal de fiscus ervan uitgaan dat u het woon-werkverkeer met dat voertuig hebt afgelegd.  

Leasing.

Anders is het gesteld met leasewagens. In dat geval leidt de nummerplaat naar een leasingmaatschappij. De fiscus kan dan uiteraard een vraag om inlichtingen sturen naar deze maatschappij om te vragen wie de wagen least. In de meeste gevallen is dat de werkgever of uw eigen vennootschap. Wanneer u voor uw privaat gebruik kan beschikken over de leasewagen, moet er een fiche 281.10 (werknemer) of 281.20 (bedrijfsleider) worden opgesteld waarop het voordeel van alle aard staat vermeld.  

Huur.  

Bezitters van kapitalen die het daglicht niet mogen zien zullen tevergeefs aankloppen bij een leasemaatschappij om een wagen te mogen leasen. Particulieren zijn sowieso uitgesloten, en vennootschappen zullen onderzocht worden op hun kredietwaardigheid. Waar deze personen wel eens hun toevlucht toe nemen, zijn de huurcontracten op kort of middellange termijn die rechtstreeks worden voorgesteld door garages. In dat geval kan u volledig anoniem over een voertuig beschikken. Enkel een fiscale controle bij de garage zou eventueel tot gevolg kunnen hebben dat de fiscus weet krijgt van de maandelijkse betalingen die u daar verricht. 

Kunstwerken 

Als u hier of daar in een galerij een kunstwerk aankoopt, is er zeer weinig kans de fiscus hiervan weet krijgt. Op veilingen daarentegen kan al eens een ambtenaar van de opsporingsinspectie rondlopen. Daarenboven moet je er ook rekening mee houden dat  

Reizen 

Er is geen opgelegd systeem van uitwisseling van gegevens tussen de actoren in de reissector en de fiscus. Deze laatste wordt dus niet automatisch op de hoogte gebracht van uw super de luxe rondreis van 6 weken doorheen de USA. Maar hoedt u er wel voor zakenreizen voor te stellen als vakantieuitstapjes : bij elke routinecontrole van de kosten kunnen er verdere vragen worden gesteld, en zijn zelfs als specifieke controleacties uitgevoerd in de sector van de reisbureaus, met als doel facturen met omfloerste omschrijvingen, die voorgesteld werden als zakenreizen, te ontmaskeren als private reizen.    

Restaurants 

Ook de horecasector blijft gespaard van elke vorm van indiscretie vanwege de fiscus. Alleen wie probeert de kosten van zijn culinaire genoegens als beroepskost in rekening te brengen, moet er rekening mee houden dat restaurantkosten één van de favoriete rubrieken is van de doorsnee belastingcontroleur.  

Een zeiljacht 

Nu de babyboomers op pensioen gaan zijn er hoe langer hoe meer kapitaalkrachtige mensen met tijd, die nog in een relatief goede gezondheid verkeren. En die dromen wel eens van een grote wereldreis, met een zeiljacht. Zelfs als u met een Belgische vlaggenbrief vaart, zal uw controleur niet automatisch op de hoogte worden gebracht van het feit dat u zich een folieke heeft veroorloofd, al is het in deze omstandigheden niet uitgesloten dat het bezit van uw juweeltje ter ore komt van uw controleur. Wanneer u de boot registreert onder een buitenlandse vlag, is dat risico quasi uitgesloten. Wel wordt het dan wat delicaat als u de boot langdurig in een Belgisch dok laat liggen. Bij gebruik in België moet u de boot immers inschrijven onder een Belgische vlag.  

De witwaswetgeving 

Een alternatieve aanpak voor het in kaart brengen van vermogens, is het in kaart brengen van verschuivingen van geld. Door deze verplicht zichtbaar en transparant te maken, krijgt de fiscus automatisch zicht op het bestaan van verborgen vermogen, of werkt het ontradend om vermogen verborgen te houden, want het komt bij de minste verschuiving toch naar boven. Dat is de spirit van de sommige aspecten van de witwaswetgeving. Het zijn maatregelen met als doel ervoor te zorgen dat de transacties via het banksysteem verlopen, zodat ze een spoor nalaten. Op die manier kan de belastingadministratie niet alleen uw inkomsten, maar ook uw uitgaven traceren. Zo moet met ingang van 15 juni 2007 elk grensoverschrijdend transport van contanten met een waarde van meer dan 10.000 euro aangegeven worden. Dat geldt zowel voor de transfers binnen de EU als voor fondsen die van buiten komen (Zwitserland bijvoorbeeld). Die aangifte moet overhandigd worden aan de douanediensten bij het binnenkomen in het land van bestemming.Voor goederen met een waarde hoger dan 15.000 euro kan je niet meer cash betalen. De tijd dat u met een zak geld een auto kon gaan komen, ligt achter ons.  

Bij vererving

Bij een overlijden belast de fiscus van een beweging van kapitaal, van erflater naar de erfgenaam. Om te zorgen dat de successierechten correct worden geïnd, legt de wet een aantal derden verplichtingen op om de fiscus informatie te bezorgen : ofwel moeten ze uit eigen beweging inlichtingen verstrekken, ofwel moeten ze antwoorden als de fiscus informatie vraagt. Wie geld, effecten of waardepapieren van een overledene in zijn bezit krijgt, mag die niet zomaar overdragen aan de erfgenamen. Je moet eerst een lijst van de goederen overmaken aan de fiscus.  Ook wie safes verhuurt, moet de fiscus verwittigen voor hij de safe van een overledene of zijn echtgeno(o)t(e) opent. Als verhuurder moet je bovendien aanwezig zijn als de kluis wordt geopend en een lijst opmaken van de inhoud. Ook verzekeraars tegen diefstal of brand zijn verplicht om, zodra ze het overlijden vernemen van een klant, uit eigen beweging de fiscus op de hoogte te brengen van het verzekeringscontract. Want zo'n polis bevat een raming van de verzekerde goederen, zodat de fiscus de waarde ervan op het moment van het overlijden kan schatten. Doorgaans worden die goederen in dit soort van overeenkomsten overgewaardeerd en gaat de fiscus akkoord met een waarde die lager ligt dan de raming in de polis. De fiscus mag bij alle overheden en vennootschappen, en bij banken, wisselagenten, openbare en ministeriële ambtenaren vragen naar de verrichtingen die de overledene zelf, maar ook zijn echtgeno(o)t(e), zijn rechtsopvolger of een derde heeft uitgevoerd vóór of na de opening van de nalatenschap. Dit onderzoek beperkt zich doorgaans tot alle verrichtingen tot drie jaar vóór het overlijden. Als de verrichtingen meer dan drie jaar oud zijn, heeft de fiscus een speciale toelating nodig. In elk geval beschikt de fiscus over genoeg informatie om vrij nauwkeurig na te gaan of de aangifte van nalatenschap wel klopt.   

De nalatenschap is ruimer dan men meestal denkt.  De nalatenschap bestaat uit al de goederen en rechten die de overledene bezat op datum van zijn overlijden.  Zoveel is duidelijk.  Maar ook de goederen waarover de overledene tijdens zijn leven ten kosteloze titel heeft beschikt maken nog deel uit van de nalatenschap.  In het vakjargon wordt ook wel eens de zogenaamde ‘fictieve massa’ genoemd.

Het huwelijkssstelsel is dan ook van primordiaal belang. 

De nalatenschap is opengevallen.  De vraag hierbij is of iedereen wel kan erven ?

Ook hier is de mogelijke erfgenaam niet enkel aan wie we eerst zouden denken.  Het spreekt voor zich dat om te kunnen erven men, op het ogenblik dat de erfenis openvalt, in leven moet zijn. Iemand die reeds is komen te overlijden kan zelf niet meer erven.  Maar een nog niet geboren kind dat weliswaar reeds verwekt is kan wel reeds erfgenaam zijn.  Dit onder de voorwaarde dat het kind levend geboren is.  Het begrip ‘verwekt zijn’ wordt in ons burgerlijk wetboek gedefinieerd.

Het Burgerlijk Wetboek zegt dat de verwekking in principe vermoed wordt zich te situeren tussen de 180ste en 300ste dag voor de geboorte. Dit is echter wel een weerlegbaar vermoeden. 

Over het openvallen van de nalatenschap kan nog meer verteld worden.  Stel u de volgende situatie voor.  Man en vrouw gaan samen op reis met het vliegtuig.  Dit vliegtuig komt in de problemen en stort uiteindelijk neer.  Hoe zal nu de nalatenschap verdeeld worden ?  Man en vrouw erven immers van mekaar maar erft man eerst van vrouw of omgekeerd.  Het behoeft weinig commentaar dat in sommige gevallen niet onbelangrijke gevolgen kan hebben voor de overblijvende erfgenamen. 

Ook hier komt ons Burgerlijk Wetboek te hulp.  Dit stelt dat indien niet kan bepaald worden wie eerst is gestorven, er wordt verondersteld dat beide personen gelijktijdig zijn overleden.  Tenzij er alsnog kan aangetoond worden wie eerst is gestorven.

• Diegene die schuldig is bevonden aan moord of moordpoging op de erflater.
• Diegene die de erflater lasterlijk heeft beschuldigd van een misdrijf waarop de doodstraf stond.
• Diegene (meerderjarige) die de doodslag verzwijgt van de decujus.

Bij een overlijden moeten er successierechten betaald worden door de verkrijgers van de erfenis. De gezinswoning is dikwijls een belangrijk, zoniet het belangrijkste, goed in de nalatenschap. Het Vlaamse Gewest heeft de aanschaf van een hoofdverblijfplaats gestimuleerd door een abattement bij de eerste aankoop, en vervolgens door de meeneembaarheid bij volgende aankopen van een hoofdverblijfplaats. Nu wil zij deze lijn doortrekken bij een overlijden van de samenwonende partner.

De vrijstelling van successierechten is enkel voor de langstlevende partner. Dit is ofwel de echtgeno(o)t(e) bij een huwelijk, ofwel een wettelijk of feitelijk samenwonende. Indien andere personen erven zoals de (niet inwonende) kinderen, dan moeten deze wel successierechten betalen op het aandeel in de gezinswoning. Bovendien worden samenwonende bloedverwanten in de rechte lijn zoals ouders of kinderen steeds uitgesloten van deze vrijstelling. De langstlevende echtgenoot of wettelijk samenwonende partner behoudt de vrijstelling zelfs als zij op het ogenblik van het overlijden feitelijk gescheiden leven. Dit kan niet voor feitelijk samenwonenden, uitgenomen indien die feitelijke scheiding te wijten is aan overmacht bv. noodzakelijke opname in een instelling. Maar dit geldt ook indien één of beiden verhuizen naar een rust- of verzorgingsinstelling, een serviceflatgebouw of een woningcomplex met dienstverlening. De vrijstelling wordt dan verleend op de laatste gezinswoning.

Een feitelijk samenwonende geniet van het voordelig tarief tussen echtgenoten indien hij op het ogenblik van het overlijden minstens één jaar ononderbroken met de overledene heeft samen gewoond, en een gemeenschappelijke huishouding voeren. Dit blijft behouden. Maar voor de vrijstelling van successierechten op de gezinswoning is dit onvoldoende. Hier wordt de termijn bepaald op drie jaar ononderbroken samenwoning, en het voeren van een gemeenschappelijke huishouding. Dit wordt normaal bewezen aan de hand van een uittreksel uit het bevolkingsregister, maar het kan ook op een andere manier bewezen worden bv. door getuigen en vermoedens. De bedoeling van die langere termijn is misbruiken te voorkomen.

Het aandeel van de overledene in de gezinswoning wordt vrijgesteld in hoofde van de samenwonende partner. Dit aandeel zal in veel gevallen de helft zijn omdat zij die woning tijdens het huwelijk of de samenwoning samen hebben aangekocht. Maar het kan ook de geheelheid zijn als de overledene de woning had aangekocht voor het huwelijk of de samenwoning, of indien deze woning door hem verkregen werd ingevolge erfenis van zijn ouders of door een schenking. 

Geldt voor alle erfrechten.

De vrijstelling geldt zowel indien de langstlevende partner het vruchtgebruik erft volgens de wettelijke devolutie, of meer krijgt ingevolge een testament of een gifte tussen echtgenoten. Hierdoor kan de langstlevende de volle eigendom van het ganse aandeel van de overledene in de gezinswoning verkrijgen. Tenslotte is het ook mogelijk dat de langstlevende echtgenoot de gezinswoning verkrijgt ingevolge een ongelijke verdeling van het gemeenschappelijk vermogen bv. “een langst leeft al heeft” clausule. Er is ook geen maximum bedrag voorzien voor de vrijstelling. Bijgevolg zal de vrijstelling nominaal hoger liggen in de mate dat de waarde van de gezinswoning toe neemt. Tip. Deze vrijstelling geldt niet indien de langstlevende partner de delen van de overledene in de gezinswoning verwerft door een beding van aanwas of tontine. In dat geval zijn er immers registratierechten verschuldigd.

Deze nieuwe vrijstelling is echter geen reden om niet langer aan successieplanning te doen. Bij deze gaat het vooral om een groot deel van het vermogen fiscaal vriendelijk over te dragen naar de volgende generatie. U moet in de toekomst wel rekening houden met deze vrijstelling, zodanig dat het fiscaal interessant kan zijn om de gezinswoning volledig te laten vererven door de langstlevende partner. Misschien zal een vooruitmaking (preciput) van de gezinswoning in volle eigendom in voordeel van de langstlevende echtgenoot (voor gehuwden onder een gemeenschapstelsel) terug aan belang winnen.

Behoudens enkele uitzonderingen is een schenking immers definitief en kan ze niet zomaar herroepen worden.  Een testament zorgt er dus voor dat het vermogen bv. bij de ouders aanwezig blijft wat betekent dat zij de controle behouden, de inkomsten behouden, …Een testament daarentegen kan van dag op dag gewijzigd of herroepen worden. 

Trouwens successieplanning via een huwelijkscontract is enkel mogelijk voor gehuwden en niet voor niet-gehuwden.  Een testament zal hier zeker een optie zijn. De kenmerken van een testament hebben we reeds vermeld.  Niettegenstaande kan de opmaak van een testament fiscaal een optimalisatie betekenen.  We overlopen enkele technieken kort.   

De techniek van generation skipping en de spreiding We worden vandaag, gelukkig maar, allemaal ouder dan vroeger. 

Wat merken we hierdoor in de praktijk ?  Sommige grootouders hebben kinderen die zelf reeds aan een successieplanning werken.  Het heeft dan mogelijk weinig zin eerst het vermogen door te geven aan de eigen kinderen waarna het naar de kleinkinderen gaat met in het uiterste geval mogelijk tweemaal successierechten op de zelfde goederen. 

De techniek van ‘generation skipping’ (generatiesprong) kan hieraan verhelpen. Trouwens dit kan ook met een schenking toegepast worden. Door de kleinkinderen in het verhaal te betrekken kan dit ook tot gevolg hebben dat er over een groter aantal personen gespreid wordt.  Wanneer er twee kinderen zijn met elk vier kinderen dan is de spreiding groter wanneer de kleinkinderen mee in het verhaal worden betrokken. Het spreekt voor zich dat het goed moet geregeld worden m.a.w. er zal met de eigen kinderen best eens over gepraat worden.  Het is immers zo dat de eigen kinderen een reserve hebben die men niet zomaar naast zich neer kan leggen.  Op voorhand heeft men deze zekerheid niet.  Ook mag het pedagogisch element niet vergeten worden.  De kleinkinderen dienen er verstandig mee om te springen. Het volgende zou zich kunnen voordoen.  Grootouders hebben drie kinderen.  Zij maken elk een testament op (gezamenlijk testament is niet mogelijk) waarin bepaald wordt dat alle goederen naar de kleinkinderen moeten gaan.  Zij hebben dit vooraf met de eigen kinderen besproken en iedereen ging akkoord.  Het feit van het overlijden doet zich voor.  Twee van de drie kinderen verwerpen de nalatenschap maar kind drie bedenkt zich.  Het resultaat is dat het ganse vermogen naar kind drie zal gaan.  Ik vermoed niet dat dit echt in dank zal worden afgenomen, maar het is echter wel de harde realiteit. Kortom het is een techniek met risico’s m.a.w. er moet zeer goed over nagedacht worden.  Regelingen vooraf zijn niet mogelijk en dus nietig (beding over een niet-opengevallen nalatenschap).

Het ik-opa of ik-oma testament  De techniek is de volgende.  Opa stelt zijn kinderen aan als algemeen legataris via zijn testament.  Hij koppelt er echter wel een last aan waarbij zijn kinderen aan de kleinkinderen een bedrag moeten betalen.De kleinkinderen erven van opa een schuldvordering die kan verhaald worden op hun ouders, maar wel pas vanaf het moment dat deze ouder zelf overlijdt.   De kleinkinderen erven van hun opa een schuldvordering.  Deze schuldvordering die de kinderen hebben t.o.v. de klieinkinderen is aftrekbaar van hun erfdeel (secundair legaat genoemd).Het voordeel zit hem erin dat er onmiddellijk een spreiding is en de schuldvordering die wordt geactualiseerd.   Er wordt immers bepaald dat het bedrag dat het kind zal moeten betalen een bepaalde waarde dient te hebben maar een waarde op het moment van het overlijden van opa (testator). Het restlegaat Deze techniek (ook wel genoemd fideï commis de residuo) is de volgende.  A maakt een legaat ten gunste van B doch onder de verplichting dat al wat overblijft moet toekomen aan C. Het zijn in feite twee legaten die uitgaan van dezelfde testator ten gunste van de twee personen.Hierdoor zal het tweede legaat moeten opgeteld worden bij het eerste legaat om de successierechten te berekenen. Het duolegaat Dit is dan weer een techniek (ook wel eens legaat vrij van successierechten genoemd) die interessant is wanneer de successierechten hoog oplopen.  Door er een VZW bij te betrekken kan deze techniek een gevoelige besparing opleveren.Het is de combinatie van aan de ene kant de hoge tarieven en aan de andere kant het lage tarief van 8,8% dat van toepassing is bij een VZW die de optimalisatie inhoudt.

Het antwoord is echter veelal ontkennend.  Samenwonenden erven niet automatisch van mekaar.  De successierechten daarentegen (zie verder) zijn ondertussen gelijk voor gehuwden, wettelijk samenwonenden en feitelijk samenwonenden (na één jaar ‘samenwonen’).  Maar dit betekent echter nog niet dat zij erfrechtelijk van mekaar erven !  Een misverstand dat veel ellende kan bezorgen.  Denken we maar aan het geval waarbij de ouders de relatie van dochter- of zoon lief maar niets vinden.  De kans dat zij hun wettelijke reserve (zie verder) bij het overlijden van dochter of zoon niet zullen opeisen, zal dan vermoedelijk zeer klein zijn (om niet te zeggen onbestaande).  

Ondertussen heeft onze wetgever er inderdaad voor gezorgd dat de wettelijk samenwonenden toch enigszins (beperkt) van mekaar kunnen erven.Sinds 18 mei 2007 is er een wettelijk erfrecht ingevoerd voor de langstlevende partner voor wettelijk samenwonenden.Hier overlopen we kort een aantal zaken van deze wet, tevens met enkele aandachtspunten.  Een aantal begrippen worden later nog verder verduidelijkt.Voortaan verkrijgt de langstlevende partner, zonder dat hiervoor nog een testament moet opgemaakt worden, het vruchtgebruik van de woning en van de daarin aanwezige huisraad, die tijdens het samenwonen de gemeenschappelijke verblijfplaats uitmaakte.  De opmaak van een testament is hiervoor dus niet langer noodzakelijk.Er zijn duidelijk een aantal zaken die gelijkaardig zijn zoals we die kennen voor gehuwden, maar er zijn ook een aantal belangrijke verschillen.Het belangrijke verschil met gehuwden is dat voor wettelijk samenwonenden niet voorzien werd in een reservatair erfrecht, doch slechts in een wettelijk erfrecht. Dit betekent dan ook dat het wettelijk voorziene erfrecht voor en door de wettelijk samenwonende aan de langstlevende kan ontnomen worden d.m.v. een testament of een schenking tijdens het leven.Net zoals bij gehuwden, kunnen samenwonenden via een testament of een schenking de reserve van hun ascendenten (ouders, grootouders) uitschakelen.   Hier staat dan wel tegenover dat de langstlevende een onderhoudsplicht heeft t.o.v. van deze ascendenten.  Deze onderhoudsplicht is van toepassing wanneer de overledene partner geen nakomelingen naliet en als deze ascendenten behoeftig zijn.  Wel is deze onderhoudsplicht begrensd tot de erfrechten die de ouders of grootouders  verliezen. 

De aanslag in de personenbelasting en aanvullende gemeentebelasting wordt gevestigd in de gemeente waar de belastingplichtige op 1 januari van het aanslagjaar zijn woonplaats of zetel van fortuin heeft gevestigd 

Een aantal gemeenten kennen geen (bv. Knokke), of slechts een beperkte (bv. Zwijndrecht: 1 %,  Aartselaar, Beveren-Waas en Machelen; 4%)  aanvullende opcentiemen in de personenbelastingen. Dit zet sommigen er wel toe aan hun fiscaal domicilie in één van die gemeente te vestigen om zo soms van een aanzienlijke belastingbesparing te genieten.  Enkele maanden geleden diende het hof van beroep te Gent zich uit te spreken over een betwisting inzake de werkelijke fiscale woonplaats. 

Een belastingplichtige (piloot) had een woning in Knokke en in het Antwerpse.  Zij stelde in Knokke te wonen, en vervulde daar ook haar fiscale verplichtingen.  In het kader van een betwisting omtrent het beroepsmatig gebruik van haar appartement in Edegem rezen vragen of zij wel degelijk haar fiscaal domicilie in Knokke had, waar zij geen aanvullende opcentiemen betaalde.  Inmiddels vestigde de controle Edegem een aanvullende aanslag. De administratie was dus van oordeel dat de belastingplichtige effectief in Edegem woonde.  Ook in de bezwaarfase hield de administratie voet bij stek.  De belastingplichtige legde uiteindelijk zijn dossier voor aan de rechtbank van eerste aanleg. Ook de rechter te Brugge oordeelde dat de fiscale woonplaats niet in Knokke kon worden gesitueerd (Rb. Brugge, 21 februari 2006).  De belastingplichtige stelde hoger beroep in. 

Het Hof te Gent definieert de fiscale woonplaats als die welke in het licht van de concrete feiten en omstandigheden die eigen zijn aan de casus gekenmerkt wordt door een zekere bestendigheid en continuïteit, of de plaats waar zij de bedoeling heeft haar hoofdverblijfplaats te vestigen.   Volgens de administratie is de fiscale woonplaats gevestigd in Edegem, terwijl de  belastingplichtige volhoudt effectief in Knokke te wonen.  De piloot bleek in 1999 effectief te zijn ingeschreven in de bevolkingsregisters in Knokkke. Tevens was zij titularis van een bankrekening bij een in Knokke gevestigde bank, en was zij lid van een sportclub in Knokke.  Zij legde ook een aantal schriftelijke verklaringen voor van vrienden en buren, die bevestigden dat zij effectief in Knokke woonde.  Zij stelde enkel in Edegem te wonen voor beroepsdoeleinden.  Uit een onderzoek van de politie en de inlichtingen die de fiscus had ingewonnen bij andere inwoners in het appartementsgebouw in Edegem  bleek dat zij geregeld verbleef in Edegem. Zij bleek in Edegem ook over een vaste telefoonlijn te beschikken.

Het Hof oordeelde dat het aanhouden van een bankrekening in Knokke en het daar aangesloten bij een sportclub onvoldoende zijn om de feitelijke woonst te bewijzen, terwijl de inschrijving in het bevolkingsregister een weerlegbaar vermoeden is. Ook met verklaringen van collega’s en buren moet aldus het Hof voorzichtig omgesprongen worden.  De piloot bracht de kosten van het appartement in als beroepskosten, evenals 52 verplaatsingen naar Knokke.  Uit de inrichting van het appartement te Edegem kon blijkbaar afgeleid worden dat zij de bedoeling had daar permanent te wonen, zonder dat het arrest hieromtrent nadere toelichting geeft.  Ook uit het feit dat de werkelijk plaats van tewerkstelling ruim veertig kilometer verwijderd was van aar appartement te Edegem doet het Hof besluiten dat zij niet de bedoeling had dicht bij haar werk te willen wonen.  Uit het geheel van deze feitelijke gegevens leidt het hof dan ook dat het appartement als tweede woonst moet aangemerkt worden, terwijl Edegem de fiscale woonplaats is  Het feit dat het appartement nadien verkocht werd was het gevolg van het faillissement van de werkgever, waardoor zij tijdelijk naar Luxemburg was uitgeweken. 

Naar analogie met de rechtspraak omtrent het rijksinwonerschap benadrukt het Hof in dit arrest dat de feitelijk omstandigheden primeren. De belastingplichtige kan bijvoorbeeld aan de hand van gebruiksfacturen van electriciteit, gas of telefoon zijn feitelijke aanwezigheid bewijzen. Ook het aanhouden van sociale relaties, de bankinstellingen waar rekeningen worden aangehouden, de plaats waar de kinderen naar school gaan zijn belangrijke indicatoren om de fiscale woonplaats te bepalen.

Ook de Minister van Financiën bevestigde dat op grond van artikel 3, § 2 WIB 92 de woonplaats of zetel naar omstandigheden beoordeeld (Vr. & Antw., Senaat, 1996-97, nr.1- 40, blz. 1968, Vr. nr. 168 Ollevier van 10 januari 1997 en www.fisconet.fgov.be). 

In 2005 oordeelde de rechtbank van eerste aanleg te Antwerpen in andere zin. Ook in die casus rees de vraag of de belastingplichtige zijn fiscale woonplaats in het Antwerpse dan wel in Knokke-Heist had (Rb. Antwerpen, 9 mei 2005, www.fiscalnetnl.be).

Toen oordeelde de rechtbank dat op grond van de voorliggende stukken niet kan besloten worden tot overwicht van de ene plaats op de andere aangezien het gezin hun centrum van belangen verdeelden over Heist-op-den-Berg en Knokke Heist, met elk een eigen gewicht in de schaal.  De rechtbank bendrukte tevens dat de plaats van inschrijving in de bevolkingsregisters determinerend is, tenzij de administratie het tegenbewijs levert. 

Bron:  Gent, 20 februari 2007

 Nu komt het er op neer – iets dat we ook altijd hebben gesteld – de waarde van het vruchtgebruik correct te bepalen. Hiermee kunnen wij u helpen. Het komt er op neer alles deftig te onderbouwen met de nodige verslagen. Maar er is nog meer het arrest maakt ook duidelijk dat de zgn. anti-misbruikbepaling inderdaad een papieren tijger is. Bij deze bepaling moet men kunnen hard maken dat u juridisch iets anders had kunnen doen, dat u dus fiscaal meer had gekost en dat er alleen fiscale motieven waren. Er is geen juridische handeling te bedenken die identiek is aan een andere. De rechtsgevolgen van een inkoop eigen aandelen zijn niet identiek aan een dividenduitkering, ook niet gelijksoortig. Weg met die anti-misbruikbepaling!

Zeggen dat al dat gezeur en juridische haarkloverij kon vermeden worden door een duidelijke vlaktaks in te voeren.

Graag willen we er op wijzen dat er met vruchtgebruik tal van interessante constructies te bedenken zijn, zoals bv. een gedeeltelijk vruchtgebruik of ons zogenaamd winddicht alternatief. Voor meer info, weet u ons te vinden.

Verder melden we u nog dat we op 28.2 r om 19.30 voor een kleine groep (inschrijvingen zijn beperkt) een causerie houden rond de mogelijkheden van offshore-vennootschappen. U kan al inschrijven via ons online advies (kostprijs 250 EUR). Daarna bieden wij u een glaasje aan en kan er informeel worden nagepraat.

Met vriendelijke groeten,

I De Hoon
Director

Bij gebrek aan een testament kwam de nalatenschap van de decujus toe aan zijn twee kinderen, ieder voor de helft in volle eigendom. Er werd tijdig een aangifte van nalatenschap ingediend, waarin ook een uiteenzetting werd gegeven over de wederbelegging van sommen voortkomende uit verkopen van  bepaalde onroerende goederen binnen de drie jaar voor zijn overlijden (art.108 W.Succ.). 

Hieruit bleek ondermeer dat de decujus zeven maanden voor zijn overlijden heeft ingetekend op de aankoop had ingeschreven op euro-obligaties voor een bedrag van ruim 50.000 euro. Deze effecten werden evenwel aangekocht op naam van de kleinzoon van zijn toenmalige levenspartner. 

Uit deze vaststelling leidde de ontvanger van de successierechten af dat er een handgift heeft plaatsgevonden ten voordele, van zijn kleinzoon. Derhalve dient toepassing gemaakt te worden van  artikel 7 van het Wetboek van Successierechten. De betwisting handelt over de successierechten die de ontvanger wenst in te vorderen ten naam van de kleinzoon (op de handgift, die – op grond van de aansprakelijkheid voor de rechten en interesten van de bijzondere legataris ook in beperkte mate werden ingevorderd bij de wettelijke erfgenamen (artikel 70W . Succ.).   De twee wettelijke erfgenamen tekende verzet aan tegen het dwangbevel. In ondergeschikte orde eisen zij dat de kleinzoon hen zou vrijwaren bij een eventuele veroordeling. 

Ook de kleinzoon vocht de heffing aan  In een vonnis van 31 maart 2003 wees de rechtbank van eerste aanleg te Brugge het verzet van de kleinzoon af. Hij werd tevens veroordeeld  om de wettelijke erfgenamen te vrijwaren voor de bedragen waarvoor zij op grond van artikel 70 W. Succ. mee gehouden zijn. 

De kleinzoon tekende hoger beroep aan. Hij argumenteerde nooit roerende waarde te hebben ontvangen van de decujus, zodat er geen sprake kan zijn van enige schenking en dus evenmin van de toepassing van artikel 7 van het Wetboek van Successierechten. In ondergeschikte orde vordert hij de aangifte van nalatenschap vals te laten verklaren overeenkomstig artikel 895 en 906 van het Gerechtelijk wetboek. Ook de vrijwaringsplicht wordt in vraag gesteld in zoverre zij in eigen naam (als voogd) wordt aangesproken. 

De Belgische Stat daarentegen is van oordeel dat de kleinzoon geboden is door de aangifte van nalatenschap, en maakt die aangifte een definitieve heffingstitel uit.  Tevens voorziet artikel 70 W. Succ. in de mogelijkheid om zowel de rechtsopvolgers ten algemene titel als de rechtsopvolgers onder bijzondere titel  gelijktijdig te vervolgen. 

Wat het bewijs en de het bestaan van de schenking betreft gedraagt de ontvanger  zich naar de wijsheid.  Ook de wettelijke erfgenamen betwisten dat de aangifte in de nalatenschap een definitief karakter heeft . Het Hof analyseert artikel 7 W. Succ. Dit artikel stelt als regel dat goederen die door de erflater worden geschonken binnen de drie jaar voor het overlijden, en waarvoor geen schenkingsrechten werden geheven tot de nalatenschap van de decujus behoren. Wanneer evenwel  de erfgenamen of de  algemene legataris kan aantonen aan wie de bevoordeliging is gebeurd, dan is deze persoon gehouden de daarop verschuldigde successierechten te vereffenen. 

Indien in dergelijke gevallen de registratierechten op de schenking  betaald zijn, kunnen zij niet langer onderworpen zijn aan de successierechten.  Het Hof benadrukt dat wanneer de  administratie zich steunt op artikel 7, tweede lid W.Succ. zij ook het bewijs moet leveren dat de kleinzoon  de begunstigde was van de handgift. De administratie stelt dat er sprake is van een bijzonder legaat ten bedrage van 2.200.000 bef. 

De kleinzoon betwist dat hij de begunstigde was van de handgift. De werkelijke begunstigde was de levenspartner van de decujus ten tijde van zijn overlijden.  Uit de in  het kader van de strafonderzoek afgelegde verklaring ontkende de voormalige levenspartner dat de aandelen slechts op naam van haar kleinzoon (die toen maar  drie jaar oud was) werden geplaatst omdat zij zelf nog niet gescheiden was en de decujus absoluut wou voorkomen dat de effecten in handen van haar toenmalige echtgenoot, waarvan zij aan het scheiden was, zouden komen bij haar vooroverlijden. Zij sprak trouwens zelf van een schenking in haar verklaring. 

Op het tijdstip van de handgift was de kleinzoon trouwens niet aanwezig. De toenmalige levenspartner tekende met de naam van het kleinkind.  De stukken uit het strafdossier werpen aldus het hof een totaal andere licht op de zaak. De aangifte van nalatenschap is weliswaar definitief wanneer de termijn van indiening verstrijkt, doch zulks belet geenszins dat de erin opgenomen verklaringen aanleiding kunnen geven tot burgerrechtelijke gevolgen Uit de omstandigheid dat de naam van de minderjarige kleinzoon werd misbruikt kan men bezwaarlijk een begiftigingsinzicht in hoofde van de decujus  afleiden. 

De effecten zijn volledig in het bezit gebleven van  zijn toenmalige levenspartner, die ze nadien blijkbaar ook had verzilverd.  Het hof komt dan ook tot het besluit dat noch de administratie noch de wettelijke erfgenamen het bewijs leveren dat de voorwaarden van artikel 7, tweede lid W.Succc. zijn vervuld. Derhalve dient het dwangbevel te worden vernietigd in e mate dat enige frank wordt gevorderd van de kleinzoon of zijn voogd.