Stel u wenst de aandelen van uw werk -en patrimoniumvennootschap te schenken aan uw kinderen. Zij nemen het bedrijf over en beheren voortaan samen de patrimoniumvennootschap. Wat als één van de kinderen overlijdt en er ontstaat ruzie tussen de erfgenamen en het andere kind. Hoe voorkomt u dat er een patstelling komt?    U heeft twee kinderen die erg goed overeenkomen. De dochter doet de administratieve en financiële kant van het bedrijf en de zoon is de man van de ‘sales’. Daarenboven zal ook u na dat u de zaak aan hen overliet nog wel een oogje in het zeil houden. U koos ervoor de aandelen van de vennootschappen te schenken aan de kinderen. Dit kan u in het Vlaams Gewest zelfs aan 2% (Brussels Gewest tegen 3% en Waals Gewest soms tegen 0%). Uw dochter heeft twee kinderen en is getrouwd. Maar de zoon heeft één kindje en is gescheiden, hij is heel wat minder stabiel. Stel dat de zoon verongelukt, dan erft zijn kind(eren)en/of andere erfgenamen zijn aandelen. Als de kinderen nog minderjarig zijn dan zal er een voogd (de ex vrouw bv.?) de aandelen beheren. U voelt al onmiddellijk dat er een heleboel spanningen zullen ontstaan op dat ogenblik en dit is wel het laatste dat u wenst. Wat kunt u doen?

Wat kan u doen? Nu kan u de aandelen van uw vennootschappen gaan schenken aan uw kinderen en in de schenkingsakte een bijzondere clausule voorzien, de zgn. ‘bedongen terugkeer’. Wat houdt dit in? Hierbij bepaalt u als schenker dat de geschonken goederen terugkeren naar u hetzij in geval van vooroverlijden van de zoon of dochter begiftigde, hetzij in geval van vooroverlijden van de begiftigde én zijn afstammelingen (dus uw kleinkonderen) (art. 951 Burg. W.). U betaalt op deze bedongen terugkeer zelfs geen successierechten. Dus als de zoon in ons voorbeeld voor u overlijdt, komen de geschonken aandelen gewoon naar u terug en kan u terug aan successieplanning doen. Wat als u nu overleden bent op het ogenblik dat in ons voorbeeld uw zoon overlijdt?Kan u dan bepalen dat op dat ogenblik de aandelen in plaats van naar u naar uw dochter gaan? Neen, dit kan juridisch niet. Dus er is nog een probleem in het geval u dus zelf al overleden bent. Wat kunnen we doen?

 Wat moet u nog doen? We gaan er eerst vanuit dat het om een BVBA gaat. Wat zegt de wet dan? Als een erfgenaam vennoot wordt, dan kunnen de andere vennoten (bv. uw dochter) zich hier niet tegen verzetten. Dit wel op voorwaarde dat de erfgenaam reeds vennoot was (is niet zo in ons voorbeeld), echtgenoot is van de overledene (dit kan wel bv. de tweede vrouw van de zoon) of bloedverwant in rechte lijn (bv. één van de zoon zijn kinderen) of een persoon die in de statuten is vermeld (dat laatste is niet van toepassing). Als de zoon bv. zijn aandelen in een testament aan zijn vriendin legateert, dan kan die uit de vennootschap geweerd worden. Natuurlijk zal de vriendin dan wel vergoed moeten worden. Maar hoe bv. de echtgenote of kinderen van de zoon in ons voorbeeld uit de vennootschap houden? Dit kan door de statuten strenger te maken. Doe dit bij voorkeur wel vóór u de aandelen gaat schenken dan moet u de kinderen er niet in betrekken. Zo zou u dan kunnen bepalen dat er geen enkel aandeel – ook niet één – mag overgaan naar de erfgenamen van de overleden medevennoot (bv. uw zoon), tenzij de andere aandeelhouder(s) (uw dochter bv.) hiermee instemt. Dit is waterdicht. Uiteraard zal ook nu de geweerde partij moeten vergoed worden voor de aandelen. In de NV. Een NV is een ander verhaal dan een BVBA, een NV is in principe een ‘open’ vennootschap. Dus hier moet u  uiteraard meer dan ooit trachten om een regeling te voorzien dat bij overlijden er geen ‘vreemde’ elementen in de vennootschap komen. Hoe regelt u dit? Voorzie een zgn. ‘goedkeuringsclausule’. Dit betekent dat er geen aandelen kunnen overgaan naar bv. de erfgenamen zonder goedkeuring van bv. de overlevende aandeelhouders, de Raad van Bestuur of zelfs een derde (u bv. of uw echtgenote). Deze goedkeuringsclausule zal dan gekoppeld worden aan een voorkoopclausule die inhoudt dat de aandeelhouder(s) ook nu de aandelen van de ‘geweigerde’ erfgenaam over kopen. Bijkomend kan er nu eventueel al voorzien worden hoe de waarde van de aandelen zal bepaald worden, of er wordt gesteld dat dit door een onafhankelijke derde moet gebeuren zoals een bedrijfsrevisor.